نقش راهبر اسکرام در تقویت ایمنی روانی اعضا

در عرصه‌ی روش‌های چابک که بر سرعت عمل، پذیرش تغییر و آموزش پیوسته تأکید دارند، یک عنصر کلیدی گاه نادیده گرفته می‌شود: ایمنی روانی. خیلی از گروه‌ها ظاهری چابک دارند؛ نشست‌های اسکرام برگزار می‌کنند، فهرست وظایف را مدیریت می‌نمایند و دوره‌های کاری را پیش می‌برند، اما در بطن کار گروهی با چالش مواجهند زیرا افراد جرأت بیان دغدغه‌ها، پیشنهادها یا حتی خطاهای خود را ندارند.

در این نوشتار می‌کاویم که ایمنی روانی دقیقاً به چه معناست، چرا برای گروه‌های چابک و راهبران اسکرام حیاتی است و چه گام‌هایی برای تقویت آن باید برداشته شود.

ایمنی روانی به چه مفهومی است؟

این ایده نخستین بار توسط ایمی ادموندسون، استاد دانشگاه هاروارد مطرح گردید. پژوهش‌های او نشان داد گروه‌هایی که فضایی امن برای ابراز عقیده دارند، با سرعت بیشتری یاد می‌گیرند و بازدهی بالاتری از خود نشان می‌دهند.

به زبان ساده، ایمنی روانی یعنی اعضای گروه:

• بتوانند پرسشی را مطرح کنند، حتی اگر ساده یا ابتدایی به نظر برسد.
• بدون واهمه از مورد قضاوت قرار گرفتن، به اشتباه خود اعتراف نمایند.
• نظرات خلاقانه و متفاوت خود را بیان کرده و مورد توجه قرار گیرند.
• هنگام روبرو شدن با مشکلات، پشتیبانی هم‌گروهی‌های خود را حس کنند.

چرا ایمنی روانی برای گروه‌های چابک اجتناب‌ناپذیر است؟

۱. شفافیت حقیقی در نشست‌های اسکرام

نشست‌های روزمره یا جلسات بررسی دوره کاری، زمانی ثمربخش هستند که افراد واقعاً مسائل، موانع و نگرانی‌های خود را بازگو کنند. در غیاب ایمنی روانی، افراد سکوت اختیار می‌کنند و مشکلات پنهان می‌ماند.

۲. نوآوری و آفرینش‌گری در فرآورده

برای خلق فرآورده‌های نوآورانه، به ایده‌های بدیع نیاز است. ایمنی روانی فضایی می‌سازد که افراد بدون ترس، نظرات جسورانه خود را ارائه دهند.

۳. درس گرفتن از ناکامی‌ها

در روش چابک، شکست بخشی از فرآیند یادگیری است. اما اگر افراد از خطا هراس داشته باشند، آن را پنهان می‌کنند و گروه همان اشتباه را تکرار خواهد کرد.

۴. افزایش انگیزه و پایبندی

کار در گروهی که به افراد احترام گذاشته می‌شود، سبب افزایش رضایت از شغل و کاهش تمایل به ترک کار می‌گردد.

نقش راهبر اسکرام در شکل‌دهی به ایمنی روانی

راهبر اسکرام به عنوان یک رهبر خدمت‌رسان، نقشی محوری در ایجاد ایمنی روانی ایفا می‌کند. او باید:

• فرهنگ بازخورد سازنده را پایه‌ریزی نماید.
• از اعضا در زمان بروز خطا پشتیبانی کند.
• اجازه ندهد افراد به عنوان مقصر معرفی شوند.
• اطمینان حاصل کند که نظر همه اعضا شنیده می‌شود.
• جلسات بازاندیشی را به محیطی امن برای گفت‌وگوی صریح تبدیل نماید.

ایمنی روانی و پژوهش‌های گوگل

پروژه مشهور گوگل با نام پروژه ارسطو نشان داد که مهم‌ترین عامل کامیابی گروه‌ها، نه تخصص تکتک افراد، بلکه سطح بالای ایمنی روانی است. گروه‌هایی که محیطی امن دارند، نوآورتر هستند، تصمیم‌های بهتری می‌گیرند و با شتاب بیشتری آموزش می‌بینند.

این یافته برای گروه‌های چابک اهمیت بسیاری دارد، زیرا ثابت می‌کند بدون ایمنی روانی حتی بهترین ابزارها و چهارچوب‌ها نیز به ثمر نمی‌نشینند.

راهکارهای کاربردی برای ایجاد ایمنی روانی

۱. شنیدن فعال: هنگامی که یکی از اعضا سخن می‌گوید، همه توجه کامل خود را معطوف نمایند.
۲. ترغیب به پرسشگری: مدیر یا راهبر اسکرام باید پرسش کردن را به عنوان یک نقطه قوت معرفی کند.
۳. عادی‌سازی خطاها: تمرکز بر آموزش به جای سرزنش.
۴. بازخورد محترمانه: به کارگیری جملات تشویقی در کنار نکات بهبود.
۵. قدردانی از مشارکت: حتی اگر نتیجه نهایی یک ایده موفق نباشد.
۶. ایجاد فضای شفاف برای پذیرش ریسک: اعضا باید بدانند که ارائه راه‌حل تازه حتی اگر به شکست بینجامد، ارزشمند است.

ابزارهایی برای اندازه‌گیری ایمنی روانی

راهبران اسکرام می‌توانند از پرسش‌نامه‌ها و روش‌های ساده‌ای برای سنجش ایمنی روانی گروه بهره ببرند، مانند:

• پرسش‌نامه گروهی گوگل
• بررسی میزان مشارکت داوطلبانه اعضا در جلسات
• مشاهده این که آیا اعضا به راحتی اشتباهات خود را بیان می‌کنند یا خیر

نمونه عملی در گروه‌های چابک

فرض کنید در جلسه بررسی دوره کاری، یکی از توسعه‌دهندگان اعلام می‌کند که به دلیل یک اشتباه در کدنویسی، بخشی از قابلیت از کار افتاده است.

در گروهی که ایمنی روانی ندارد:

• دیگران سکوت می‌کنند یا فرد را سرزنش می‌نمایند.
• اشتباه پنهان می‌ماند و در آینده دوباره رخ می‌دهد.

اما در گروهی با ایمنی روانی بالا:

• گروه بدون قضاوت به بررسی خطا می‌پردازد.
• راهکار پیشگیرانه طراحی می‌شود.
• کل گروه تجربه‌ای ارزشمند کسب می‌کند.

سخن پایانی

ایمنی روانی تنها یک مفهوم روان‌شناختی نیست؛ بلکه ستون اصلی موفقیت گروه‌های چابک و اسکرام است. گروهی که در آن اعضا احساس امنیت می‌کنند، نوآورتر، شفاف‌تر و انعطاف‌پذیرتر است.

برای راهبران اسکرام و رهبران چابک، سرمایه‌گذاری روی ایجاد این فضا یکی از اولویت‌های راهبردی به شمار می‌رود. زیرا بدون ایمنی روانی، حتی بهترین چهارچوب‌های چابک نیز کارآیی لازم را نخواهند داشت.