آیا روش چابک دیگر منسوخ شده؟ ظهور مدل‌های عملیاتی محصول‌محور

در مقاله پیشین خود، این پرسش را مطرح کردم: «آیا دوران چابکی به پایان رسیده؟» پاسخ این نبود که چابکی مرده است، بلکه تصویر کاریکاتوری از چابکی که ما ساخته‌ایم، دیگر کارایی ندارد.

برای سال‌ها، شاهد دگرگونی‌های چابک متمرکز بر تشریفات، چارچوب‌ها و برچسب‌ها بودیم. توجه کمی به این موارد شد:

• فرهنگ و رهبری
• استراتژی و سبد پروژه
• ساختار سازمانی
• جریان‌های واقعی تصمیم‌گیری
• نحوه واقعی خلق و کسب ارزش توسط شرکت

نتیجه چه بود؟ چابکی در سطح تیم عمل می‌کرد، در حالی که بقیه سازمان همچنان با منطق پروژه‌ها، بخش‌های مجزا و کنترل متمرکز کار می‌کرد.

و این تناقض ادامه دارد:

۷۱ درصد سازمان‌ها اعلام می‌کنند که در توسعه نرم‌افزار از روش‌های چابک استفاده می‌کنند (آمار وضعیت چابکی ۲۰۲۳)، اما تعداد کمی تأثیر واقعی در اجرای راهبردی مشاهده می‌کنند.

به عبارت دیگر: مشکل اسکرام نیست. مشکل چابکی نیست. مشکل نبود یک مدل عملیاتی است.

وقتی چارچوب به تنهایی کافی نیست

حرکت کلاسیک دگرگونی به این شکل بود:

1. تیم‌ها شروع به استفاده از اسکرام می‌کنند تمرکز بیشتر، چرخه‌های کوتاه‌تر، دید بهتر.
2. مقیاس‌پذیری سعی می‌شود با چارچوب‌های آماده حل شود SAFe، LeSS، Nexus — که مانند «بسته‌های» آماده اعمال می‌شوند.
3. سازمان آنچه را که واقعاً پشتیبان چابکی است، نادیده می‌گیرد

• راهبرد روشن،
• رهبری هماهنگ،
• انگیزه‌های همسو،
• جریان اطلاعات مبتنی بر شواهد،
• ساختار سازمانی سازگار.

به همین دلیل است که بسیاری از دگرگونی‌ها در نیمه راه متوقف می‌شوند. چارچوب‌ها تغییر می‌کنند — اما مدل عملیاتی همان باقی می‌ماند.

و دقیقاً در این خلأ است که مدل‌های عملیاتی محصول‌محور (POM) ظهور می‌کنند.

تولد مدل‌های عملیاتی محصول‌محور

به زبان ساده:

POM سیستم عامل شرکت است وقتی که تصمیم می‌گیرد بر اساس محصولات کار کند، نه پروژه‌ها.

در حالی که اسکرام نحوه کار یک تیم را توصیف می‌کند، POM نحوه عملکرد کل سازمان را شرح می‌دهد.

• چگونه استراتژی به سبد پروژه تبدیل می‌شود،
• چگونه تیم‌ها به نتایج متصل می‌شوند،
• چگونه فرهنگ و رهبری از تصمیم‌ها پشتیبانی می‌کنند،
• چگونه فرآیندها، داده‌ها و فناوری جریان می‌یابند،
• چگونه محصولات تأمین مالی می‌شوند و تکامل می‌یابند.

این همچنین جایی است که یک رشته که در سال‌های اخیر رشد انفجاری داشته، گسترش می‌یابد: عملیات محصول (Product Ops).

• بیش از ۷۰۰ درصد رشد در تعداد متخصصان با این عنوان از سال ۲۰۱۹ (لینکدین).
• نقش‌های عملیات محصول در اوبر، استرایپ، شاپیفای، فیر و دیگران وجود دارد.
• وظیفه آن ایجاد ثبات در فرآیندها، داده‌ها و ابزارها برای امکان‌پذیر کردن مقیاس است.

در عمل: عملیات محصول موتور اجرایی POM است.

از POM به APOM: مشارکت اسکرام دات ارگ

یک مدل عملیاتی محصول‌محور (POM) سازمان را برای کار بر اساس محصولات تنظیم می‌کند.

مدل عملیاتی محصول چابک (APOM) — که توسط اسکرام دات ارگ پیشنهاد شده — یک تکامل از POM برای محیط‌های پیچیده است.

این مدل همه آنچه را که POM دارد حفظ می‌کند، اما موارد زیر را اضافه می‌کند:

• تجربه‌گرایی (اسکرام)
• مدیریت مبتنی بر شواهد (EBM)
• اکتشاف مستمر
• ساختارهای متمرکز بر ارزش و دستاوردها
• سازگاری سازمانی به عنوان یک اصل

در APOM:

• تیم‌های اسکرام در لایه اجرا عمل می‌کنند.
• عملیات محصول هماهنگی بین چندین تیم را ایجاد می‌کند.
• استراتژی، فرهنگ، ساختار و عملیات در یک سیستم واحد همسو می‌شوند.
• اجرا می‌تواند چابک یا غیر چابک باشد، بسته به شرایط.

و اینجا یک نکته اساسی وجود دارد:

APOM اسکرام را بر همه چیز تحمیل نمی‌کند. این مدل امکان می‌دهد هر بخش از سازمان از آنچه برای سطح پیچیدگی‌اش معنا دارد، استفاده کند.

اسکرام در درون APOM به عنوان یک شکل مؤثر از عملیات در محیط‌های پیچیده ظاهر می‌شود، نه به عنوان یک قانون جهانی.

APOM امکان عملیات چابک و غیر چابک را فراهم می‌کند.

این مدل اسکرام را بر همه چیز تحمیل نمی‌کند. این مدل امکان می‌دهد هر بخش سازمان از این موارد استفاده کند:

• اسکرام،
• کانبان،
• جریان‌های پیوسته،
• فرآیندهای نظارتی سنتی،
• یا عملیات تکراری غیر چابک.

متناسب با شرایط.

اسکرام در درون APOM به عنوان نمونه‌ای از عملیات برای محیط‌های پیچیده ظاهر می‌شود، نه به عنوان قانونی جهانی.

اسکرام همچنان در قلب سیستم باقی می‌ماند — اکنون درون یک سیستم واقعی

اسکرام ناپدید نمی‌شود. در نهایت معنا پیدا می‌کند.

در APOM:

• تیم اسکرام با وضوح هدف عمل می‌کند.
• سازمان استراتژی، داده‌ها، ساختار و رهبری هماهنگ را فراهم می‌کند.
• عملیات محصول جریان، حکمرانی، بینش و ثبات را تضمین می‌کند.

نتیجه؟

اسکرام از «یک تیم منزوی که سعی در بقا دارد» تبدیل می‌شود به یک مؤلفه از یک مدل عملیاتی منسجم، زنده و سازگار.

پس… آیا چابکی مرده است؟

فقط نسخه سطحی آن.

چابکی مبتنی بر تشریفات، عنوان‌های شغلی و چارچوب‌های اعمال‌شده به عنوان دستورالعمل واقعاً پایدار نیست. اما چابکی به عنوان توانمندی سازمانی برای یادگیری، سازگاری و خلق ارزش مستمر — هرگز تا این حد ضروری نبوده است.

مدل‌های عملیاتی محصول‌محور — و به ویژه APOM — چیزی را ارائه می‌دهند که همیشه در دگرگونی‌های قبلی کمبود داشت: یک مدل عملیاتی منسجم، قادر به همسو کردن استراتژی، فرهنگ، ساختار، عملیات و شواهد.

اسکرام ناپدید نمی‌شود. درون سیستمی که از استفاده آن در محیط‌های پیچیده پشتیبانی می‌کند، معنا پیدا می‌کند، در حالی که همزمان امکان عملیات غیر چابک را نیز وقتی شرایط اقتضا می‌کند، فراهم می‌آورد.